Stalvliegen bestrijden: herkenning, levenscyclus, schade en effectieve bestrijding

   

Stalvliegen: bijtende vliegen met grote economische impact

De stalvlieg (Stomoxys calcitrans) is een veelvoorkomende plaag in de veehouderij en komt voor op melkveebedrijven, paardenstallen, vleesveebedrijven, pluimveehouderijen en varkensbedrijven. In tegenstelling tot de gewone huisvlieg steekt de stalvlieg zowel mensen als dieren om bloed op te nemen.

Door hun pijnlijke steken veroorzaken stalvliegen niet alleen stress en irritatie, maar ook productieverlies, verminderde voeropname en een lager dierenwelzijn. Vooral tijdens warme zomermaanden kan een onbeheersbare populatie leiden tot aanzienlijke economische schade.

Hoe herken je een stalvlieg?

   

De stalvlieg lijkt sterk op een huisvlieg, maar heeft enkele duidelijke kenmerken.

Een volwassen stalvlieg:

• Is 6 tot 8 mm lang.
• Heeft een grijs lichaam met donkere lengtestrepen.
• Bezit een duidelijk zichtbare, lange steeksnuit die recht naar voren steekt.
• Heeft een compact lichaam.
• Zit vaak op de poten van dieren om bloed te zuigen.

Het meest opvallende verschil met een huisvlieg is de lange steeksnuit. Waar huisvliegen voedsel oplikken, kan de stalvlieg de huid doorboren.

Levenscyclus

   

De levenscyclus bestaat uit:

1. Ei
2. Larve
3. Pop
4. Volwassen stalvlieg

Bij temperaturen tussen 25 en 30°C duurt een volledige ontwikkeling ongeveer 18 tot 25 dagen.

Een vrouwtje legt tijdens haar leven 200 tot 800 eieren, meestal in vochtig organisch materiaal.

Onder gunstige omstandigheden kunnen meerdere generaties zich tijdens één zomerseizoen ontwikkelen.

Waar planten stalvliegen zich voort?

Stalvliegen ontwikkelen zich in vochtig organisch materiaal.

Veel voorkomende broedplaatsen zijn:

• Natte mest.
• Vermengd stro en mest.
• Voerresten.
• Natte kuilvoerresten.
• Compost.
• Afvalhopen.
• Vochtige strooisellagen.
• Slecht onderhouden mestopslag.

Een combinatie van warmte, vocht en organisch materiaal creëert ideale omstandigheden voor de ontwikkeling van larven.

Wanneer zijn stalvliegen actief?

In België en Nederland loopt de grootste overlast doorgaans van mei tot en met september, met een piek tijdens warme en vochtige zomers.

Welke schade veroorzaken stalvliegen?

   

Iedere steek veroorzaakt pijn en stress.

Gevolgen voor dieren zijn onder meer:

• Onrust in de stal.
• Minder voeropname.
• Lagere melkproductie.
• Verminderde gewichtstoename.
• Verminderde vruchtbaarheid.
• Huidbeschadigingen.
• Meer energieverbruik door voortdurend afweren van vliegen.

Bij rundvee kunnen grote aantallen stalvliegen leiden tot een merkbare daling van de melkproductie en groeiprestaties.

Ook paarden reageren vaak met stampen, staartzwaaien en onrustig gedrag.

Kunnen stalvliegen ziekten overbrengen?

Ja. Stalvliegen kunnen ziekteverwekkers verspreiden doordat zij meerdere dieren achter elkaar steken.

Afhankelijk van de diersoort en omstandigheden kunnen zij bijdragen aan de verspreiding van onder andere:

• Anaplasma spp.
• Bacillus anthracis (miltvuur, onder specifieke omstandigheden)
• Trypanosoma evansi (in gebieden waar deze parasiet voorkomt)
• Diverse bacteriën die wondinfecties kunnen verergeren.

In Noordwest-Europa bestaat de grootste schade echter uit stress, verminderde productie en aantasting van het dierenwelzijn, meer dan uit ziekteoverdracht.

Waarom ontstaan grote populaties?

Stalvliegen ontwikkelen zich snel wanneer:

• Mest niet regelmatig wordt verwijderd.
• Strooisel langdurig vochtig blijft.
• Voerresten blijven liggen.
• Hoge temperaturen samengaan met vochtige omstandigheden.
• Mestopslag zich dicht bij de stal bevindt.

Zelfs relatief kleine broedplaatsen kunnen duizenden volwassen vliegen produceren.

Effectieve bestrijding met een automatisch vernevelingssysteem

Een automatisch vernevelingssysteem behoort tot de meest effectieve methoden om volwassen stalvliegen continu onder controle te houden.

Het systeem verspreidt op vooraf ingestelde tijdstippen een fijne nevel met insecticide, waardoor volwassen vliegen snel worden bestreden voordat zij opnieuw dieren kunnen steken.

Voordelen

• Continue bestrijding gedurende de dag.
• Vermindert de steekdruk aanzienlijk.
• Geschikt voor melkveestallen, paardenstallen, pluimveestallen en opslagruimten.
• Weinig onderhoud.
• Instelbare sproei-intervallen (bijvoorbeeld 5, 10, 15 of 30 minuten).
• Draagt bij aan meer rust in de stal en een beter dierenwelzijn.

Voor optimale resultaten wordt de dispenser geplaatst op locaties waar vliegen zich verzamelen, zoals boven loopgangen, nabij ingangen of in ruimtes waar dieren niet direct onder de verneveling staan. Gebruik altijd een biocide dat is toegelaten voor de betreffende toepassing en volg het etiket.

Aanvullende preventieve maatregelen

Een geïntegreerde aanpak levert de beste resultaten.

Aanbevolen maatregelen:

• Verwijder mest regelmatig.
• Houd strooisel droog.
• Voorkom ophoping van voerresten.
• Reinig mestopslag tijdig.
• Verminder vochtige plekken in en rond de stal.
• Gebruik vliegenvallen als aanvulling.
• Controleer de stal wekelijks op nieuwe broedplaatsen.
• Pas, waar passend, larviciden of biologische bestrijding toe op broedplaatsen volgens de geldende toelatingen.

Door zowel de larven als de volwassen vliegen aan te pakken, wordt de populatie structureel teruggedrongen.

Stalvlieg versus huisvlieg

Conclusie

De stalvlieg is een van de meest schadelijke vliegende insecten binnen de veehouderij. Door haar pijnlijke steken veroorzaakt zij stress, productieverlies en een verminderd dierenwelzijn. Zonder tijdige bestrijding kan een kleine populatie zich tijdens warme maanden snel ontwikkelen tot een omvangrijke plaag.

Een combinatie van goed stalmanagement, regelmatige verwijdering van broedplaatsen en een automatisch vernevelingssysteem voor de bestrijding van volwassen vliegen biedt de meest effectieve en duurzame oplossing. Hiermee worden zowel de overlast als de economische schade aanzienlijk beperkt.