Dazen bestrijden: herkenning, levenscyclus, risico’s en effectieve bestrijding
Dazen: pijnlijke beten en veel overlast voor mens en dier
Dazen, ook wel paardenvliegen genoemd, behoren tot de familie Tabanidae. Het zijn relatief grote, krachtige vliegende insecten die vooral bekendstaan om hun zeer pijnlijke beet. In tegenstelling tot muggen prikken dazen niet met een fijne steeksnuit, maar snijden zij met scherpe monddelen de huid open om bloed op te nemen.
Vooral paarden, runderen en andere grazende dieren ondervinden veel hinder van dazen. Ook mensen worden regelmatig gebeten tijdens wandelingen, fietstochten of werkzaamheden in de tuin of op het land.
Hoewel dazen in Noordwest-Europa vooral een bron van overlast zijn, kunnen zij wereldwijd ook ziekteverwekkers tussen dieren overdragen.
Hoe herken je een daas?
Een volwassen daas is aanzienlijk groter dan een gewone huisvlieg.
Kenmerken:
- Lengte van 10 tot 25 mm.
- Stevig gebouwd lichaam.
- Grote, opvallend gekleurde samengestelde ogen.
- Brede transparante of licht gevlekte vleugels.
- Krachtige vlucht.
- Snijdende monddelen.
Bij veel soorten hebben de mannetjes felgekleurde ogen, terwijl de vrouwtjes bredere monddelen hebben voor het opnemen van bloed.
Waarom bijten dazen?
Alleen de vrouwelijke dazen bijten.
Net als vrouwelijke muggen hebben zij bloed nodig voor de ontwikkeling van hun eitjes.
Dazen worden aangetrokken door:
- lichaamswarmte;
- koolstofdioxide (CO₂);
- beweging;
- donkere kleding;
- glanzende oppervlakken;
- transpiratie;
- grote zoogdieren zoals paarden en runderen.
Hun beet is vaak direct pijnlijk doordat zij de huid opensnijden in plaats van doorprikken.
Levenscyclus
De levenscyclus van een daas duurt aanzienlijk langer dan die van veel andere vliegende insecten.
Deze bestaat uit:
- Ei
- Larve
- Pop
- Volwassen daas
Een vrouwtje legt 100 tot 1.000 eitjes op planten boven vochtige grond of water.
Na het uitkomen vallen de larven naar beneden.
De larven leven in:
- vochtige grond;
- moerassen;
- slootkanten;
- natte weilanden;
- oevers.
Afhankelijk van de soort duurt de ontwikkeling één tot drie jaar, waarna de volwassen daas slechts enkele weken leeft.
Waar komen dazen voor?
Dazen komen vooral voor in:
- weilanden;
- natuurgebieden;
- bossen;
- moerassen;
- veengebieden;
- slootkanten;
- recreatieplassen;
- gebieden met veel vee.
Warme, zonnige dagen met weinig wind zorgen voor de hoogste activiteit.
Wanneer zijn dazen actief?
| Temperatuur | Activiteit |
|---|---|
| Onder 18°C | Lage activiteit |
| 20–30°C | Zeer actief |
| Warme zonnige dagen | Maximale activiteit |
| Bij harde wind | Sterk verminderde activiteit |
In België en Nederland loopt het seizoen meestal van mei tot en met september, met een piek in juni, juli en augustus.
Dazen zijn voornamelijk overdag actief, vooral tussen de late ochtend en het einde van de middag.
Zijn dazen gevaarlijk?
- een scherpe, pijnlijke wond;
- roodheid;
- zwelling;
- jeuk;
- soms een kleine bloeding.
Bij gevoelige personen kan een beet leiden tot een grotere lokale ontstekingsreactie.
Voor dieren veroorzaken grote aantallen dazen:
- stress;
- onrust;
- verminderde voeropname;
- minder graastijd;
- lagere melkproductie;
- gewichtsverlies.
Wereldwijd kunnen sommige dazensoorten ziekteverwekkers overbrengen tussen dieren, maar in België en Nederland vormt dit doorgaans een veel kleiner risico dan de directe overlast.
Waarom zijn dazen zo moeilijk te bestrijden?
Dazen ontwikkelen zich in natuurlijke gebieden zoals moerassen en oevers, waardoor bronbestrijding vaak niet haalbaar is.
Daarnaast:
- vliegen ze over grote afstanden;
- worden ze voortdurend vanuit de omgeving aangevoerd;
- leven de larven verborgen in vochtige grond;
- hebben volwassen dieren weinig natuurlijke vijanden in landbouwgebieden.
Daarom richt effectieve bestrijding zich vooral op het verminderen van de overlast door volwassen dazen.
Effectieve bestrijding met een automatisch vernevelingssysteem
Een automatisch vernevelingssysteem kan helpen om de aanwezigheid van volwassen dazen in stallen en overdekte ruimtes te verminderen.
Door op vaste tijdstippen een fijne nevel met een toegelaten insecticide te verspreiden, worden dazen die de ruimte binnenvliegen bestreden voordat zij dieren of mensen kunnen bijten.
Voordelen
- Continue bescherming van stallen en binnenruimten.
- Minder stress bij paarden en runderen.
- Geschikt voor paardenstallen, melkveestallen en opslagruimten.
- Weinig onderhoud.
- Instelbare sproei-intervallen.
Belangrijk: een automatisch vernevelingssysteem heeft vooral effect binnenshuis of in overdekte ruimten. In open weilanden is het effect beperkt doordat dazen voortdurend vanuit de omgeving aanvliegen.
Daas versus stalvlieg
| Kenmerk | Daas | Stalvlieg |
|---|---|---|
| Grootte | 10–25 mm | 6–8 mm |
| Bijt mensen | Ja | Ja |
| Bijt dieren | Ja | Ja |
| Broedplaats | Vochtige natuurgebieden | Mest en stro |
| Actief | Overdag | Overdag |
| Economische schade | Vooral stress en productieverlies | Stress, productieverlies en lokale plaagvorming |
Conclusie
Dazen behoren tot de meest hinderlijke vliegende insecten voor mensen, paarden en runderen. Hun pijnlijke beten veroorzaken stress, verstoren het graasgedrag en kunnen leiden tot verminderde prestaties bij landbouwhuisdieren. Omdat de larven zich ontwikkelen in natuurlijke vochtige gebieden, is bronbestrijding meestal niet mogelijk.